تمثیلات نوروز و اعتدال بهاری در اندیشه¬ی اسماعیلیه

چکیده

اعتدال بهاری، که در فارسی «نوروز» خوانده می­شود، هزاران سال است که بشر را مجذوب خود داشته. پژوهش حاضر نشان می­دهد که نمودگار بهار و نوروز در ادبیات اسماعیلی، تقریباً در تمامی ادوار مهم تاریخی و در میراث ادبی سه گروه اصلی زبانی آن، عربی سرزمین‌های خاستگاه اسلام، فارسی سنّت‌های ایرانی و آسیای مرکزی، و زبان‌های متنوّع جنوب آسیایی در شبه قاره­ی هند و پاکستان، فراوان است. گفتنی است که بسیاری از این نمونه­های ادبی برای نخستین بار در این مقاله عرضه می­گردند، زیرا تنها در نسخ خطی انتشارنایافته یا آثار نادر محفوظ در مجموعه­های شخصی یافته می­شوند. این پژوهش تأثیرات سنن منطقه‌ای را که موجب تنوّع ادبی در این ادبیات می­شود، برمی­رسد. استدلال این است که دو مضمون وحدت­بخش در هر سه­ی این سُنن پهناور رسوخ کرده است: نخست، پدیده­های بهاری به مثابه­ی استعاره­ها و مثَل­هایی از برکات و موهبات امام زمان، و دیگری، تقدّس­بخشی به آرایش بهاری زمین در زیّ رموزی که علم عالمَی روحانی و ورای تجربیات حسی را نمودار می­کنند.